Sản lượng thép toàn cầu giảm nhưng các trung tâm sản xuất ngoài Trung Quốc đang tăng tốc: Điều gì đang diễn ra với thị trường thép?

Theo các số liệu thống kê mới nhất được Hiệp hội Thép Thế giới công bố, sản lượng thép toàn cầu trong tháng 1 năm 2026 đã giảm 6,5% so với cùng kỳ năm 2025 tại 69 quốc gia tham gia báo cáo. Tuy nhiên, sự sụt giảm này phần lớn đến từ Trung Quốc, quốc gia vốn sản xuất hơn một nửa lượng thép toàn cầu trong nhiều năm qua.

Hiệp hội Sắt Thép Trung Quốc cho biết sản lượng thép nước này trong tháng 1 năm 2026 giảm tới 13,9% so với cùng kỳ năm trước. Các dữ liệu giám sát từ vệ tinh đối với hơn 220 lò cao luyện kim cũng cho thấy hoạt động sản xuất thực tế tại Trung Quốc đã chậm lại trong giai đoạn chuẩn bị cho kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.

Dù vậy, một số chuyên gia thị trường hàng hóa bày tỏ sự hoài nghi về mức độ chính xác của các số liệu sản xuất được công bố từ phía Trung Quốc trong thời gian gần đây. Những quan sát độc lập cho thấy mức độ sử dụng công suất tại các lò cao ở Trung Quốc đã cải thiện trở lại sau kỳ nghỉ lễ, làm dấy lên nghi vấn rằng sự sụt giảm trong tháng 1 có thể chỉ mang tính thời điểm chứ chưa phản ánh một xu hướng dài hạn.

Trong khi đó, tại nhiều nền kinh tế sản xuất thép lớn khác, sản lượng lại ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể. Đức tăng 15%, Ấn Độ tăng 10,5%, Thổ Nhĩ Kỳ tăng 5,8%, Hàn Quốc tăng 5% và Hoa Kỳ tăng 3,3% so với cùng kỳ năm ngoái.

Thị trường thép toàn cầu đang dịch chuyển khỏi mô hình “Trung Quốc trung tâm”?

Trong nhiều năm, các nhà sản xuất thép ngoài Trung Quốc luôn đối mặt với một thực tế khó khăn khi một quốc gia chỉ chiếm khoảng 17% dân số thế giới lại sản xuất hơn 50% sản lượng thép toàn cầu. Điều này đã tạo ra áp lực dư cung kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thép và biên lợi nhuận của các nhà sản xuất tại các quốc gia khác.

Tuy nhiên, việc sản lượng tại Trung Quốc giảm trong khi các nền kinh tế khác đồng loạt tăng sản xuất trong đầu năm 2026 có thể là dấu hiệu ban đầu của một sự tái cân bằng trong chuỗi cung ứng thép toàn cầu. Các chính sách thuế quan, bảo hộ thương mại và chiến lược nội địa hóa sản xuất đang giúp các nhà máy luyện kim tại Hoa Kỳ, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ tự tin gia tăng công suất.

Điều này phản ánh một xu hướng ngày càng rõ nét trong giai đoạn hậu toàn cầu hóa, nơi năng lực sản xuất thép đang được phân bổ lại theo hướng khu vực hóa thay vì tập trung quá mức vào một trung tâm duy nhất như trước đây.

Nhìn từ Việt Nam: Đây có phải là cơ hội?

Đặt trong bối cảnh này, thị trường thép Việt Nam không đứng ngoài dòng chảy chung. Khi các quốc gia lớn tăng cường bảo hộ thương mại và tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc, nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung thép tại khu vực châu Á và Đông Nam Á có thể gia tăng.

Về ngắn hạn, việc Trung Quốc giảm sản lượng có thể giúp giảm áp lực cạnh tranh về giá đối với thép xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt tại các thị trường vốn đang chịu tác động của các hàng rào thuế quan như Hoa Kỳ và châu Âu. Điều này mở ra dư địa để thép Việt Nam cải thiện biên lợi nhuận và gia tăng thị phần tại các thị trường ngách.

Về trung hạn, xu hướng gia tăng sử dụng thép tái chế và chuyển dịch sang các tiêu chuẩn sản xuất xanh tại các nền kinh tế lớn cũng có thể mang lại lợi thế cho Việt Nam nếu ngành thép trong nước đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ luyện kim ít phát thải. Đây cũng là hướng đi phù hợp với những nỗ lực phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang theo đuổi.