Ông Trump dọa cắt đứt thương mại với Tây Ban Nha giữa căng thẳng chiến sự Iran: “Vũ khí kinh tế” được đưa lên bàn cờ địa chính trị

Cuộc xung đột quân sự liên quan đến Iran không chỉ làm rung chuyển Trung Đông mà còn bắt đầu tạo ra những căng thẳng thương mại giữa Mỹ và các đồng minh phương Tây. Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất là việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai đe dọa cắt đứt quan hệ thương mại với Tây Ban Nha sau khi Madrid từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ nước này để tiến hành chiến dịch tấn công Iran.

Căng thẳng bùng phát từ quyết định của Tây Ban Nha

Trong cuộc gặp với Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Nhà Trắng ngày 3/3, Tổng thống Donald Trump đã bày tỏ sự bất bình mạnh mẽ trước quyết định của chính phủ Tây Ban Nha. Ông cho rằng Madrid đã không hỗ trợ Washington trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, đồng thời chỉ trích nước này không đáp ứng các mục tiêu chi tiêu quốc phòng của NATO.

“Chúng tôi sẽ cắt đứt toàn bộ thương mại với Tây Ban Nha. Chúng tôi không muốn có bất kỳ giao dịch nào với họ nữa,” ông Trump nói với báo giới, đồng thời gọi thái độ của Madrid là “tệ hại” và “không thân thiện”.

Nguồn cơn của tranh cãi xuất phát từ việc Tây Ban Nha từ chối cho Mỹ sử dụng hai căn cứ quân sự Rota và Morón ở miền nam nước này cho các hoạt động liên quan đến chiến dịch tấn công Iran. Chính phủ Madrid cho rằng các căn cứ này chỉ được phép sử dụng trong khuôn khổ các thỏa thuận song phương và phải tuân thủ luật pháp quốc tế, trong khi chiến dịch quân sự nhằm vào Iran không có sự ủy quyền của Liên Hợp Quốc.

Sau quyết định này, Mỹ đã điều chuyển ít nhất 15 máy bay quân sự khỏi các căn cứ trên. Động thái này cho thấy căng thẳng giữa hai bên không chỉ mang tính ngoại giao mà còn có yếu tố quân sự trực tiếp.

Mỹ cân nhắc sử dụng công cụ trừng phạt thương mại

Theo các quan chức Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã yêu cầu Bộ Tài chính và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ nghiên cứu khả năng áp dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Tây Ban Nha.

Một trong những công cụ pháp lý được xem xét là Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), cho phép tổng thống áp đặt các biện pháp trừng phạt hoặc cấm vận thương mại trong trường hợp Mỹ tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia luật thương mại cho rằng việc áp dụng đạo luật này với một đồng minh NATO như Tây Ban Nha sẽ rất khó về mặt pháp lý. Để làm được điều đó, chính quyền Mỹ phải chứng minh Tây Ban Nha là “mối đe dọa bất thường và đặc biệt” đối với an ninh quốc gia Mỹ — một tiêu chuẩn được đánh giá là khó đáp ứng trong bối cảnh hiện nay.

Bên cạnh đó, bất kỳ biện pháp cấm vận nào cũng có nguy cơ xung đột với các hiệp định thương mại giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), vốn điều chỉnh phần lớn hoạt động thương mại giữa hai bên.

Tây Ban Nha phản ứng cứng rắn

Chính phủ Tây Ban Nha đã nhanh chóng bác bỏ các đe dọa từ Washington. Bộ Ngoại giao nước này khẳng định việc sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Tây Ban Nha phải tuân thủ luật pháp quốc tế và các điều khoản trong thỏa thuận song phương với Mỹ.

Madrid cũng nhấn mạnh rằng họ có đủ nguồn lực để giảm thiểu tác động của bất kỳ biện pháp trừng phạt nào nếu Mỹ thực sự áp dụng cấm vận thương mại. Đồng thời, Tây Ban Nha kêu gọi Washington tôn trọng các quy định của thương mại quốc tế và các hiệp định hiện hành giữa Mỹ và EU.

Quan hệ thương mại Mỹ – Tây Ban Nha

Trên thực tế, quan hệ thương mại giữa hai nước không quá lớn so với các đối tác châu Âu khác của Mỹ, nhưng vẫn có ý nghĩa nhất định.

Theo số liệu thương mại gần đây:

• Mỹ xuất khẩu sang Tây Ban Nha khoảng 26,1 tỷ USD hàng hóa mỗi năm.
• Nhập khẩu từ Tây Ban Nha khoảng 21,3 tỷ USD.
• Mỹ duy trì thặng dư thương mại khoảng 4,8 tỷ USD với quốc gia châu Âu này.

Tây Ban Nha nổi tiếng là nước xuất khẩu dầu olive lớn nhất thế giới, đồng thời cung cấp nhiều sản phẩm công nghiệp cho thị trường Mỹ như phụ tùng ô tô, hóa chất và thép.

Ở chiều ngược lại, Mỹ tăng mạnh xuất khẩu dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sang Tây Ban Nha trong những năm gần đây.

Không chỉ Tây Ban Nha: Trump gây sức ép với các đồng minh khác

Tây Ban Nha không phải là quốc gia duy nhất bị Tổng thống Trump gây sức ép trong bối cảnh chiến sự Iran. Một số đồng minh phương Tây khác cũng đang chịu những chỉ trích từ Washington.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng bị ông Trump công khai chỉ trích vì phản ứng thận trọng trước chiến dịch quân sự. Tổng thống Mỹ thậm chí so sánh lãnh đạo Anh hiện nay với cựu Thủ tướng Winston Churchill theo hướng không mấy tích cực, cho rằng London chưa thể hiện vai trò mạnh mẽ như mong đợi.

Trong khi đó, các lãnh đạo châu Âu như Đức nhấn mạnh cần duy trì sự đoàn kết của EU trong vấn đề thương mại và phản đối việc áp dụng các biện pháp trừng phạt đơn phương đối với một thành viên trong khối.

“Vũ khí thương mại” trong chiến lược địa chính trị

Những lời đe dọa thương mại của Tổng thống Trump cho thấy một xu hướng rõ rệt: chính quyền Mỹ đang sử dụng công cụ kinh tế như một phần của chiến lược gây sức ép địa chính trị trong bối cảnh xung đột Iran.

Trong nhiều năm qua, Washington đã nhiều lần áp dụng các biện pháp thuế quan, trừng phạt tài chính hoặc cấm vận thương mại để gây áp lực với các quốc gia không ủng hộ chính sách của mình. Tuy nhiên, việc sử dụng công cụ này với các đồng minh NATO hoặc đối tác châu Âu vẫn là điều hiếm gặp và có thể tạo ra rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Nếu những lời đe dọa này được thực thi, không chỉ quan hệ Mỹ – Tây Ban Nha bị ảnh hưởng mà còn có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng giữa Mỹ và Liên minh châu Âu trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng địa chính trị mới.

Trong bối cảnh chiến sự Iran tiếp tục leo thang, nhiều nhà phân tích cho rằng “mặt trận kinh tế” có thể sẽ trở thành một phần quan trọng của cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu – nơi thương mại, năng lượng và chuỗi cung ứng được sử dụng như những công cụ chiến lược không kém phần hiệu quả so với sức mạnh quân sự.