Thiết lập sàn carbon tại Việt Nam: Bước đi chiến lược hướng tới kinh tế xanh và hội nhập thị trường tín chỉ toàn cầu

Chính phủ Việt Nam đang đẩy nhanh tiến trình xây dựng và vận hành thị trường carbon trong nước, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động trao đổi tín chỉ carbon với quốc tế. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa cam kết giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khí hậu toàn cầu.

Ngày 25/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 67/NQ-CP nhằm triển khai Nghị quyết 247/2025/QH15 của Quốc hội về tăng cường hiệu lực thực thi chính sách môi trường. Nội dung trọng tâm không chỉ dừng ở kiểm soát ô nhiễm mà còn hướng đến chuyển đổi mô hình phát triển sang kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh, phù hợp với xu thế toàn cầu.

Trong đó, một trong những điểm nhấn đáng chú ý là việc thiết lập và vận hành sàn giao dịch carbon trong nước. Bộ Tài chính cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp xây dựng hệ thống này, tạo nền tảng cho việc mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Song song, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò chủ trì hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính với quốc tế, bao gồm cả việc xác định tỷ lệ tín chỉ được phép chuyển nhượng ra nước ngoài.

Điểm quan trọng trong chính sách lần này là yêu cầu đảm bảo cân bằng giữa lợi ích kinh tế và mục tiêu quốc gia về giảm phát thải theo Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Điều này đồng nghĩa Việt Nam sẽ không xuất khẩu toàn bộ tín chỉ carbon mà phải giữ lại một phần nhất định để phục vụ cam kết khí hậu trong nước.

Bên cạnh việc xây dựng thị trường carbon, Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành rà soát và cập nhật kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính cho từng lĩnh vực trong giai đoạn 2026–2035. Các ngành trọng điểm như năng lượng, xây dựng và công nghiệp sẽ phải tích hợp mục tiêu phát thải thấp vào chiến lược phát triển, qua đó tạo nguồn cung tín chỉ carbon nội địa.

Ở góc độ thực tiễn, việc hình thành sàn giao dịch carbon không chỉ là công cụ quản lý môi trường mà còn mở ra một thị trường tài chính mới. Theo kinh nghiệm quốc tế, các hệ thống như EU ETS của Liên minh châu Âu hay thị trường carbon tại Trung Quốc đã chứng minh rằng định giá carbon có thể thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đối với Việt Nam, tiềm năng phát triển thị trường carbon là rất lớn nhờ vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và lâm nghiệp. Đặc biệt, các dự án REDD+ trong lĩnh vực rừng hay chuyển đổi năng lượng sạch có thể tạo ra nguồn tín chỉ đáng kể nếu được chuẩn hóa theo các cơ chế quốc tế như Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Việc đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) phát thải vẫn còn hạn chế, trong khi năng lực doanh nghiệp về quản trị carbon chưa đồng đều. Ngoài ra, rủi ro “bán rẻ” tín chỉ nếu thiếu cơ chế kiểm soát và định giá phù hợp cũng là vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Chính phủ đã bước đầu giải quyết những vấn đề này thông qua Nghị định 29/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết về vận hành sàn giao dịch carbon, bao gồm đăng ký, cấp mã, giao dịch, lưu ký và công bố thông tin. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng giúp thị trường vận hành minh bạch và tiệm cận chuẩn quốc tế.

Nhìn tổng thể, việc thiết lập thị trường carbon không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế. Khi được triển khai hiệu quả, sàn carbon sẽ trở thành cầu nối giữa mục tiêu khí hậu và tăng trưởng kinh tế, giúp Việt Nam vừa giảm phát thải vừa thu hút dòng vốn xanh từ quốc tế.