Mỹ tích trữ 1 triệu tấn đồng. Khi luyện kim nội địa trở thành trụ cột quyền lực công nghệ Mỹ

Trong nhiều thập kỷ, sức mạnh công nghệ của Mỹ thường được nhìn qua lăng kính phần mềm, bán dẫn và các tập đoàn công nghệ khổng lồ. Thế nhưng phía sau thế giới số ấy là một nền tảng vật chất thầm lặng nhưng sống còn: luyện kim. Những động thái gần đây của chính quyền Donald Trump cho thấy Washington không còn coi kim loại chỉ là đầu vào công nghiệp thông thường, mà là tài sản chiến lược quyết định vị thế công nghệ và địa chính trị của nước Mỹ trong thế kỷ 21.

Trong bức tranh đó, đồng nổi lên như một “kim loại quyền lực”. Không ồn ào như lithium hay đất hiếm, nhưng đồng lại nằm ở trung tâm của mọi hệ thống điện hóa và hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Việc Mỹ đẩy mạnh tích trữ, kiểm soát và ưu tiên luyện kim trong nước có thể được xem là bước đi đầu tiên trong một chiến lược rộng lớn hơn: giữ vững ưu thế công nghệ, sau khi đã phần nào củng cố vị thế trong dòng chảy năng lượng dầu mỏ toàn cầu.

Từ dầu mỏ đến kim loại: Sự mở rộng khái niệm an ninh năng lượng

Trong nhiệm kỳ trước, ông Trump tập trung mạnh vào việc đưa Mỹ trở thành cường quốc năng lượng, mở rộng khai thác dầu khí đá phiến và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Mỹ dần nổi lên như một nhà xuất khẩu năng lượng quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến thị trường dầu mỏ toàn cầu. Nhưng khi nền kinh tế thế giới bước vào giai đoạn điện hóa sâu rộng, năng lượng không còn chỉ là dầu thô hay khí đốt, mà là điện, pin, lưới truyền tải và trung tâm dữ liệu.

Ở điểm giao đó, kim loại – đặc biệt là đồng – trở thành “năng lượng ở dạng rắn”. Không có đồng, không có hệ thống truyền tải điện hiệu quả. Không có đồng, xe điện không thể sản xuất hàng loạt. Không có đồng, các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo không thể vận hành ổn định.

Chính vì vậy, ưu tiên luyện kim trong nước mà chính quyền Trump theo đuổi không chỉ nhằm bảo vệ ngành công nghiệp truyền thống, mà là mở rộng khái niệm an ninh năng lượng sang an ninh vật liệu.

Đồng và cuộc cách mạng điện hóa

Quá trình điện hóa nền kinh tế toàn cầu đang diễn ra trên nhiều tầng. Từ xe điện, năng lượng tái tạo cho đến hạ tầng sạc và lưới điện thông minh, tất cả đều tiêu thụ lượng đồng lớn hơn đáng kể so với các hệ thống dựa trên nhiên liệu hóa thạch.

Một chiếc xe điện trung bình sử dụng lượng đồng gấp nhiều lần xe chạy xăng truyền thống. Tua bin gió ngoài khơi, hệ thống điện mặt trời quy mô lớn hay các trạm biến áp cho lưới điện thế hệ mới đều cần khối lượng đồng khổng lồ để đảm bảo truyền tải hiệu quả và giảm tổn thất năng lượng. Theo nhiều dự báo, nhu cầu đồng toàn cầu trong thập kỷ tới sẽ tăng mạnh, chủ yếu do quá trình điện hóa này.

Trong bối cảnh đó, việc Mỹ chỉ dựa vào nguồn cung từ bên ngoài trở thành rủi ro chiến lược. Dữ liệu của U.S. Geological Survey cho thấy Mỹ vẫn phải nhập khẩu phần đáng kể đồng tinh luyện, trong khi công suất luyện kim nội địa nhiều năm qua không được mở rộng tương xứng với nhu cầu mới.

Chính quyền Trump vì thế thúc đẩy cách tiếp cận khác: không chỉ nhập khẩu quặng hay đồng tinh luyện, mà từng bước khôi phục và mở rộng năng lực luyện kim trong nước. Điều này giúp Mỹ không chỉ có kim loại, mà còn kiểm soát được công đoạn giá trị gia tăng quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng.

Trí tuệ nhân tạo và hạ tầng vật chất phía sau thuật toán

Khi nói đến trí tuệ nhân tạo, người ta thường nghĩ tới thuật toán, chip xử lý và phần mềm. Nhưng để AI hoạt động ở quy mô quốc gia hay toàn cầu, cần một hạ tầng vật chất đồ sộ phía sau: trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện khổng lồ, hệ thống làm mát, lưới điện ổn định và mạng lưới truyền tải dày đặc.

Đồng là thành phần cốt lõi trong tất cả những hệ thống đó. Dây dẫn, cuộn biến áp, bảng mạch, hệ thống cấp nguồn dự phòng, mọi lớp hạ tầng đều phụ thuộc vào khả năng dẫn điện vượt trội của kim loại này. Khi Mỹ đẩy mạnh phát triển các siêu trung tâm dữ liệu phục vụ AI, nhu cầu đồng không chỉ tăng về lượng mà còn mang ý nghĩa chiến lược.

Nếu nguồn cung đồng bị gián đoạn bởi căng thẳng thương mại hay địa chính trị, sự phát triển của hạ tầng AI có thể bị ảnh hưởng. Đó là lý do giới hoạch định chính sách bắt đầu nhìn đồng không còn là hàng hóa chu kỳ, mà là yếu tố nền tảng của chủ quyền công nghệ.

Ưu tiên luyện kim nội địa như một chính sách công nghiệp mới

Các tín hiệu chính sách gần đây cho thấy Washington đang xem xét lại vai trò của luyện kim trong chiến lược công nghiệp. Việc khuyến khích xây dựng nhà máy luyện và tinh luyện trong nước, đi kèm các biện pháp thuế quan và ưu đãi đầu tư, phản ánh cách tiếp cận quen thuộc của ông Trump: dùng chính sách thương mại để tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Sự chênh lệch giá giữa thị trường Mỹ và thị trường quốc tế, thể hiện qua hoạt động giao dịch trên CME Group so với chuẩn giá của London Metal Exchange, đã góp phần kéo dòng kim loại vật chất về Mỹ. Nhưng đích đến dài hạn không chỉ là kho dự trữ, mà là một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng xử lý kim loại ngay trên lãnh thổ Mỹ.

Nhiều tập đoàn công nghiệp lớn như General Motors hay Boeing có lợi ích trực tiếp trong việc bảo đảm nguồn cung kim loại ổn định cho các dây chuyền sản xuất công nghệ cao. Các công ty công nghệ như Google cũng phụ thuộc vào hạ tầng điện và trung tâm dữ liệu sử dụng lượng đồng lớn. Khi các doanh nghiệp này ủng hộ chiến lược khoáng sản nội địa, luyện kim không còn là câu chuyện của ngành nặng, mà trở thành nền tảng của kinh tế số.

Cạnh tranh với Trung Quốc trong không gian kim loại

Trong nhiều năm, Trung Quốc giữ vai trò thống trị ở nhiều khâu của chuỗi cung ứng kim loại, đặc biệt là tinh luyện và chế biến sâu. Điều này khiến phương Tây lo ngại về mức độ phụ thuộc quá lớn vào một nguồn cung duy nhất. Các báo cáo của International Energy Agency từng nhấn mạnh rủi ro khi chuỗi cung ứng khoáng sản tập trung vào một số ít quốc gia.

Bằng việc ưu tiên luyện kim trong nước, Mỹ không chỉ tìm cách bảo vệ ngành sản xuất nội địa mà còn tái cân bằng quyền lực trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu kiểm soát được cả nguồn cung vật chất lẫn công nghệ cao, Washington có thể giảm đáng kể khả năng bị gây sức ép từ bên ngoài trong các lĩnh vực chiến lược như AI, quốc phòng và năng lượng sạch.

Bước đi đầu tiên trong chiến lược quyền lực công nghệ

Nhìn tổng thể, động thái với đồng có thể được xem là mắt xích đầu tiên trong chiến lược rộng lớn hơn của ông Trump. Sau khi củng cố vị thế trong lĩnh vực dầu mỏ và khí đốt, Mỹ đang mở rộng khái niệm quyền lực năng lượng sang quyền lực vật liệu. Đồng, với vai trò trung tâm trong điện hóa và trí tuệ nhân tạo, trở thành điểm xuất phát hợp lý.

Nếu Mỹ thành công trong việc khôi phục và mở rộng năng lực luyện kim nội địa, nước này không chỉ giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng mà còn nắm lợi thế trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Trong thế giới nơi dữ liệu là “dầu mỏ mới”, thì đồng chính là hệ thống đường ống và dây dẫn của kỷ nguyên số.

Chiến lược ấy vẫn đang ở giai đoạn đầu và chắc chắn sẽ đối mặt với thách thức về môi trường, chi phí và cạnh tranh quốc tế. Nhưng thông điệp đã rõ ràng: để giữ vững quyền lực công nghệ, Mỹ dưới thời Trump không chỉ viết luật chơi trên không gian số, mà còn quay về kiểm soát những kim loại nền tảng nằm sâu dưới lòng đất.