Xung đột Trung Đông và “cú hích” cho công nghiệp xanh Trung Quốc: Góc nhìn từ các chuyên gia toàn cầu

Xung đột leo thang tại Trung Đông đang không chỉ làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu mà còn vô tình tạo ra một lực đẩy mới cho quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch. Trong bức tranh đó, nhiều chuyên gia quốc tế nhận định Trung Quốc đang ở vị thế hưởng lợi lớn nhất, nhờ lợi thế sẵn có trong chuỗi cung ứng công nghệ xanh.

Cú sốc năng lượng và phản ứng dây chuyền toàn cầu

Việc khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu đi qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã khiến giá năng lượng tăng mạnh, buộc nhiều quốc gia phải xem xét lại chiến lược an ninh năng lượng. Không chỉ dừng ở việc tăng dự trữ hay tiết kiệm tiêu dùng, xu hướng chuyển sang năng lượng tái tạo đang được thúc đẩy nhanh hơn.

Theo Fitch Ratings, các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là tại châu Âu, sẽ gia tăng đầu tư vào điện tái tạo và hệ thống lưu trữ. Đây được xem là phản ứng mang tính cấu trúc, không chỉ là giải pháp ngắn hạn trước biến động địa chính trị.

Trung Quốc hưởng lợi nhờ vị thế chuỗi cung ứng

Các phân tích từ International Energy Agency cho thấy Trung Quốc hiện chiếm hơn 85% sản lượng pin và khoảng 70% xe điện toàn cầu. Điều này giúp nước này trở thành nhà cung cấp gần như không thể thay thế trong ngắn hạn.

Nhà nghiên cứu Sam Reynolds từ Institute for Energy Economics and Financial Analysis nhận định rằng chiến lược gắn kết giữa an ninh năng lượng và phát triển công nghiệp xanh của Trung Quốc “đang được chứng minh là đúng hướng” trong bối cảnh khủng hoảng hiện nay.

Trong khi đó, bà Amy Myers Jaffe cho rằng cú sốc năng lượng lần này “có thể giúp các doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực xe điện và pin lưu trữ, đồng thời tạo áp lực cạnh tranh lên ngành công nghiệp Mỹ”.

Nhà đầu tư và thị trường phản ứng rõ rệt

Diễn biến thị trường tài chính cũng phản ánh kỳ vọng này. Cổ phiếu của CATL và BYD tăng mạnh khi nhà đầu tư đặt cược vào nhu cầu năng lượng sạch sẽ gia tăng.

Không chỉ ở thị trường vốn, nhu cầu thực tế cũng đang thay đổi. Tại Anh, dữ liệu từ Octopus Energy cho thấy nhu cầu thuê xe điện và lắp đặt điện mặt trời áp mái tăng rõ rệt chỉ trong vài tuần sau khi xung đột leo thang.

Các quốc gia ngoài Trung Quốc có đang chuyển hướng?

Một câu hỏi lớn được đặt ra là liệu thế giới có đang “nghiêng” về phía Trung Quốc hay không, hay các quốc gia khác cũng đang điều chỉnh chiến lược.

Câu trả lời từ giới chuyên gia là: có chuyển hướng, nhưng theo nhiều cách khác nhau.

Tại Đông Nam Á, Indonesia nổi lên như một ví dụ điển hình. Chính phủ nước này đang đẩy mạnh điện hóa giao thông và phát triển hệ sinh thái xe điện. Theo nhà nghiên cứu Putra Adhiguna từ Energy Shift Institute, khu vực này đang trở thành “điểm nóng mới” của nhu cầu công nghệ xanh, trong đó doanh nghiệp Trung Quốc đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng.

Tại Nam Á, Pakistan đã nhập khẩu khối lượng lớn tấm pin mặt trời từ Trung Quốc, cho thấy xu hướng tận dụng nguồn cung giá rẻ để nhanh chóng chuyển đổi năng lượng.

Ở châu Âu, dù vẫn duy trì tham vọng tự chủ công nghệ, các quốc gia lại đang đứng trước thế khó: vừa muốn giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, vừa phải đối mặt với thực tế rằng chuỗi cung ứng năng lượng sạch hiện do Trung Quốc chi phối.

Mỹ và chiến lược đi ngược dòng

Trái ngược với xu hướng chung, chính quyền Donald Trump tiếp tục ưu tiên khai thác dầu khí và thúc đẩy xuất khẩu năng lượng hóa thạch. Điều này, theo nhiều chuyên gia, có thể giúp Mỹ đạt lợi ích ngắn hạn nhưng làm suy yếu vị thế trong cuộc đua công nghệ xanh dài hạn.

Một trật tự năng lượng mới đang hình thành

Nhìn tổng thể, các chuyên gia toàn cầu đồng thuận rằng xung đột Trung Đông không chỉ là một cuộc khủng hoảng khu vực, mà còn là chất xúc tác thúc đẩy quá trình tái cấu trúc hệ thống năng lượng thế giới.

Trung Quốc, với chiến lược đầu tư dài hạn và hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, đang ở vị trí dẫn đầu. Tuy nhiên, các quốc gia khác không đứng yên mà đang tìm cách thích nghi, είτε bằng cách tăng tốc chuyển đổi năng lượng, είτε đa dạng hóa nguồn cung để giảm rủi ro địa chính trị.

Điểm mấu chốt, theo giới phân tích, không còn là “có chuyển đổi hay không”, mà là “ai sẽ kiểm soát chuỗi giá trị của nền kinh tế xanh trong tương lai”.